สงครามอยู่แล้ว แล้วได้ข่าวมาว่า ปลายปีก็จะยกทัพมาเอาเมืองหงษา เมืองหงษาเห็นไม่พ้นเงื้อมพระหัดถ์ท่าน แล้วเมืองมอญทั้งปวงก็ไปอ่อนน้อมสิ้น โยมเห็นเหตุดังนี้ จึงมีหนังสือถวายเครื่องบรรณาการไปอ่อนน้อมบ้าง พระมหาเถรได้หังดังนั้นหัวเราะแล้วว่า อันพระนเรศวรสองคนพี่น้องมีศักดานุภาพเข้มแขงศึกสงครามนั้น อาตมาก็แจ้งอยู่สิ้น ถึงมีไชยแก่ชาวหงษาก็แต่ในแว่นแคว้นขัณฑเสมากรุงพระมหานครศรีอยุทธยา จะได้ล้วงเกินถึงแดนนี้ก็หามิได้ แลอาตมภาพพิเคราะห์ดูลักษณราษีมหาบพิตร ก็เห็นจะได้เปนใหญ่ในรามัญประเทศอยู่ ไฉนน้ำพระไทยมหาบพิตรกับลักษณจึงผิดกันนัก อันลักษณอย่างมหาบพิตรนี้ในตำราว่า องอาจ ดุจนิทานพระบรมโพธิสัตวเสวยพระชาติเปนกะแต อาจสามารถจะวิดน้ำในพระมหาสมุทให้แห้ง มิดังนั้น จะมีมานะเหมือนนกน้อยอันบินแข่งพระยาครุธข้ามมหาสาครชเลหลวงอันใหญ่ แลน้ำพระไทยมหาบพิตรมาอ่อนประดุจสัตรีกลัวปิศาจหลอกหลอนนั้น ตำราของอาตมภาพนี้ผิดเสียแล้ว เห็นจะเอาไว้มิได้ จำจะทิ้งน้ำเผาไฟเสีย ว่าแล้วพระมหาเถรทำลาลุกจะไป พระยาตองอูยิ้มแล้วยกมืออาราธนาว่า พระผู้เปนเจ้าอย่าเพ่อไปก่อน พระมหาเถรก็ทรุดนั่งลงดังเก่า พระยาตองอูจึงว่า อันตำราของพระผู้เปนเจ้าเห็นก็จะไม่ผิดกับใจของโยม แต่บัดนี้ โยมยังอ่อนปัญญาความคิดอยู่ อุประมาดังบุรุษอันหลงอยู่ในถ้ำอันมืด ถ้าผู้เปนเจ้าช่วยเอาแสงแก้วมาส่องให้สว่างเห็นหนทางแล้ว ก็จะเดินโดยทางได้สดวก พระมหาเถรจึงว่า การอันนี้ใช่กิจสมณะ แต่อาตมภาพเสียดายพระสาสนากับเอนดูอาณาประชาราษฎรในรามัญประเทศทั้งปวง ก็จะช่วยทำนุบำรุงไปตาม
หน้า:พงศาวดาร (หัตถเลขา) - ๒๔๕๕ (๑).djvu/265
หน้านี้ได้พิสูจน์อักษรแล้ว
๒๐๒
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3_%28%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%96%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%82%E0%B8%B2%29_-_%E0%B9%92%E0%B9%94%E0%B9%95%E0%B9%95_%28%E0%B9%91%29.djvu/page265-1024px-%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3_%28%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%96%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%82%E0%B8%B2%29_-_%E0%B9%92%E0%B9%94%E0%B9%95%E0%B9%95_%28%E0%B9%91%29.djvu.jpg)